Στην εποχή μας όλο και περισσότερες δραστηριότητες καλούμαστε να κάνουμε μέσα στο 24ωρο, καθ’ ότι επηρεαζόμαστε ακατάπαυστα από ερεθίσματα και προκλήσεις μέσα από τη συνεχιζόμενη «ενημέρωσή» μας. Θέλουμε να προλάβουμε να κάνουμε όσο γίνεται περισσότερα πράγματα γιατί αλλιώς θα μείνουμε πίσω. Μα ο κάθε ανθρώπινος οργανισμός έχει τον δικό του χρόνο επεξεργασίας των όποιων πληροφοριών ώστε να μπορέσει να καλλιεργήσει εποικοδομητικά την κρίση του. Σίγουρα όμως δεν μπορεί να συγκριθεί με την ταχύτητα επεξεργασίας της τεχνητής νοημοσύνης.
Στα ανθρώπινα συστήματα παρατηρείται μία συνεχώς αυξανόμενη δυσκολία στο να ενσωματώσουν τη συμπλοκότητα που συνεχώς αυξάνει, με την αβεβαιότητα και την απόφαση για αλλαγή.
Όταν μία κοινωνία επιταχύνει τους γνωσιακούς ρυθμούς με τις ανάλογες επιδόσεις, δίχως να λαμβάνει υπ’ όψη της τη συναισθηματική ωριμότητα των ανθρώπων της, παράγει ευαλωτότητα την οποία προσπαθεί να διαχειριστεί εκ των υστέρων σαν μία κατάσταση κρίσεως.
Έτσι δίχως μία ριζική αλλαγή στη θεώρηση της νέας πραγματικότητας, καταλήγουμε στο να τρέχουμε πίσω από τα προβλήματα αντί να τα προλαμβάνουμε.
Το να επενδύουμε στην ψυχολογική ωριμότητα των παιδιών στα σχολεία και στα διάφορα εκπαιδευτικά συστήματα, δεν είναι μία προαιρετική επιλογή ή και αμελητέα, αλλά μία πραγματική επιλογή πρόληψης, κοινωνικής συνοχής και δημόσιας υγείας.
Το κομβικό σημείο είναι ότι αυτή η κατάσταση δεν αφορά μόνο το άτομο, αλλά είναι μία συστημική κατάσταση. Ερμηνεύοντας αυτήν την δυσλειτουργία μόνο ως ένα έλλειμα του ατόμου η θέμα των παθολογιών του, είναι αποπλανητικό.
Κατανοώντας το ψυχο-εξελικτικό κενό του ατόμου δεν σημαίνει ότι αρνούμαστε την προσωπική του ευθύνη. Είναι όμως σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε στο που και στο πώς σήμερα τη στηρίζουμε, ενισχύοντας έτσι τη διεργασία της ενηλικίωσης του.
Στην εποχή μας παρατηρείται στους νέους να κυριαρχεί μία αμηχανία, μία συναισθηματική ευαλωτότητα, μία παρορμητικότητα με ακραίες πεποιθήσεις. Αυτό τους οδηγεί σε μία σαφή δυσλειτουργία στη λήψη λειτουργικών αποφάσεων για τους ίδιους και διατήρησης αυτών στο μέλλον.
Αυτό οφείλεται σε μία έλλειψη συγχρονισμού μεταξύ της ανάπτυξης νοητικών δεξιοτήτων και ανάλογων συναισθηματικών δεξιοτήτων που προκαλούνται από το πλαίσιο στο οποίο ζούμε.
Σήμερα αυτό το πλαίσιο αλλάζει πολύ πιο γρήγορα από την ψυχική μας ικανότητα ενσωμάτωσης και δημιουργικής επεξεργασίας αυτών των αλλαγών.
Τις τελευταίες δεκαετίες η κοινωνία απαιτεί κυρίως ταχύτητα, με γρήγορη προσαρμογή, άμεση κατανόηση με λειτουργική ευελιξία. Αλλά η ανάπτυξη δεν είναι μόνο συσσώρευση γνώσεων. Απαιτεί χρόνους επεξεργασίας, εμπειρίες προσαρμογής με τις όποιες πιθανές ματαιώσεις και συναισθηματική ενσωμάτωση.
Εδώ όμως βρίσκεται το πρόβλημα. Οι συναισθηματικές και ρυθμιστικές ικανότητές μας που μάς επιτρέπουν να διαχειριστούμε τις εσωτερικές μας καταστάσεις όπως η παρορμητικότητα, η αβεβαιότητα, δεν αναπτύσσονται αυτομάτως με τον ίδιο ρυθμό των γνώσεων.
Όταν αυτά τα δύο συστήματα δεν εξελίσσονται σε συγχρονισμό δεν παράγεται μόνο η συναισθηματική αστάθεια. Ακόμη και η γνωσιακή λειτουργία χάνει το βάθος της και γίνεται πιο αντιδραστική, άκαμπτη και με ακραία πολικότητα. Αυτό συμβαίνει γιατί η συναισθηματική ρύθμιση και οι ανώτερες πνευματικές λειτουργίες είναι σε αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση.
Πόσο σημαντικό είναι ο καθένας μας να κάνει ελεύθερα τις όποιες επιλογές του με τον δικό του τρόπο, στον δικό του χρόνο και στον δικό του χώρο. Μόνο έτσι θα μπορέσει να καλλιεργήσει μία σωστή κρίση και ας μην έχει γνώση των άπειρων πληροφοριών που ρέουν δίπλα του. Εξ άλλου αν κάποια στιγμή θέλει να λάβει κάποια πληροφορία που θεωρεί χρήσιμη για τον ίδιο, το ChatGPT θα του τη δώσει άμεσα.
Απαραίτητη είναι και η συνειδητότητα του χρόνου στο 24ωρο μέσα από σωστή σειρά προτεραιοτήτων των σωστών και ελεύθερων επιλογών μας. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να δώσουμε το δικό μας νόημα στην ύπαρξη μας και να χαιρόμαστε τη ζωή μας με τα όποια απρόβλεπτα της και τις δοκιμασίες της.
Σπύρος Μεταξάς Ψυχίατρος - Ψυχοθεραπευτής