Στη ζωή συνεχώς καλούμαστε να κάνουμε επιλογές που όλες τους έχουν πάντα ένα όφελος και ένα κόστος.
Με τι κριτήριο όμως τις κάνουμε;
Με τι στόχο;
Έχουμε επίγνωση των πραγματικών δυνατοτήτων και αναγκών μας;
Έχουμε επίγνωση της ελευθερίας μας;
Έχουμε επαφή με την πραγματικότητά τη δεδομένη στιγμή των αποφάσεων μας;
Οι «σωστές» επιλογές μάς δίνουν μεγάλη χαρά και ικανοποίηση και παίρνουμε τη δύναμη για να συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε στη ζωή μας με τις συνεχείς προκλήσεις της.
Οι «λάθος» επιλογές μάς απογοητεύουν, μάς αποδυναμώνουν, αλλά και μάς εκπαιδεύουν, αρκεί να μην αφήσουμε χώρο στις ενοχές.
Σε πιο βαθμό όμως μπορεί κάποιος να τολμά και γιατί;
Άλλος κλείνεται στη σπηλιά του όπου νιώθει ασφάλεια, αλλά δεν βιώνει τις χαρές της ζωής.
Άλλος τολμά δίχως να έχει επίγνωση των ορίων του, που ενδεχομένως τα ανακαλύπτει στη συνέχεια, αλλά που βάζει κανείς το όριο; Υπερεκτίμηση δυνατοτήτων μπορεί να αποβεί μοιραία. Η αλήθεια είναι ότι στο βάθος της ύπαρξης μας υπάρχουν αστείρευτα αποθέματα πνευματικής ενέργειας και δυνατοτήτων που συνήθως είναι ανεξερεύνητα και που δεν αναδύονται. Η ανάγκη του ανθρώπου για την αυτονομία του, τον οδηγεί στο να τολμά συνεχώς, από την πρώτη παιδική ηλικία του. Κατά την διάρκεια της ζωής μας διαπιστώνουμε ότι δεν είμαστε εντελώς αυτόνομοι, αλλά σε σχέση αλληλεξάρτησης και αλληλεπίδρασης με άλλους ανθρώπους.
Η αυτονομία στον άνθρωπο καλλιεργείται με το να αναπτύξει τις ιδιαίτερες ικανότητές του στους τομείς όπου ο ίδιος νιώθει πιο δυνατός. Στο να μπορέσει να εστιάσει στη βελτίωση του τομέα όπου νιώθει ότι υστερεί και που προϋποθέτει μια ικανότητα αυτοκριτικής. Να εντοπίσει το όφελος που είναι κρυμμένο στις όποιες αδυναμίες του. (Ουδέν κακόν αμιγές καλού).
Συνοψίζοντας, για να μπορέσει να αναπτυχθεί με πνευματική αρμονία και ψυχολογική ισορροπία μια ανθρώπινη ύπαρξη, η αυτονομία της είναι μία βασική προϋπόθεση.
Ποιες δεξιότητες καλείται να αναπτύξει κανείς στη ζωή του για να την απολαμβάνει και να είναι παρών στην κάθε της στιγμή; Που βρίσκεται η χρυσή τομή μεταξύ θέλω και μπορώ;
Αν η θέληση, επιλέγει μεταξύ του σωστού και του μη σωστού εκφράζεται η υπευθυνότητα. Μάς κάνει ικανούς να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες της ζωής. Ως αποτέλεσμα, επιτυγχάνεται να καλλιεργούμε πιο ειλικρινείς και δυνατές σχέσεις με τους άλλους και έτσι να νιώθουμε πιο ελεύθεροι.
Η ιδέα της θέλησης συχνά σχετίζεται με την ισχυρογνωμοσύνη και το παραλήρημα της παντοδυναμίας. Αυτές είναι ένα είδος παραμόρφωσης της ελεύθερης θέλησης, που για να καλλιεργηθεί ως ελεύθερη χρειάζεται υπομονή και ταπεινοφροσύνη ώστε να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα αδύνατα σημεία μας.
Όταν εκδηλώνονται παρορμήσεις και διάφορες επίμονες και έντονες επιθυμίες, νιώθουμε ότι μάς βασανίζουν εις βάρος της ελευθερίας μας. Τότε χρήσιμο είναι να πάρουμε αποστάσεις από αυτές τις σκέψεις, τα νοητικά σχήματα παλαιότερων συμπεριφορών και να ενεργοποιήσουμε την ευρηματικότητα μας και να στρέψουμε την προσοχή μας σε σκέψεις που θα αμβλύνουν τους νοητικούς μας ορίζοντές. Είναι συχνά πολύ ανακουφιστικό, στο να κάνουμε συνειδητά πιο απλή την ζωή μας, μέσα από λιγότερες προσδοκίες.(Καζαντζάκης: Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι «λέφτερος»).
Η ελευθερία είναι συνδεδεμένη με τη βαθύτερη εικόνα της ταυτότητάς μας, όπου αυτό που σκεφτόμαστε, πράττουμε και νιώθουμε είναι σε συνάφεια. Αυτό πραγματικά σημαίνει να είναι κανείς ακέραιος και ελεύθερος, δηλαδή ο εαυτός του.
Η ελευθερία είναι μία διεργασία, δεν είναι μία κατάσταση, αλλά μία σειρά καταστάσεων που συνδέονται μεταξύ τους με μία δυναμική.
Επειδή δεν γεννιόμαστε ελεύθεροι, αλλά εξαρτημένοι από κάποιους όπως οι κηδεμόνες μας, η ελευθερία μας πρώτα έρχεται από τον γονεϊκό έλεγχο. Ακολουθεί το να κάνουμε ελεύθερα τις επιλογές μας για την αυτοπραγμάτωση μας, την ευημερία, την επιτυχία.
Ο κίνδυνος είναι στην ανάπτυξη ενός υπερτροφικού Εγώ, που σαν συνέπεια έχει την έλλειψη στερεών δεσμών με άλλα άτομα. Είναι η βάση στην οποία στηρίζεται η κάθε κοινωνία και όπου γεννιέται η αναγκαιότητα της ηθικής για την αρμονική συνύπαρξη των ατόμων.
Ένα βασικό χαρακτηριστικό της ελευθερίας, είναι η ελευθερία μας στο να λειτουργούμε για κάτι ανώτερο και πιο σημαντικό από την ύπαρξη μας, που είναι για τη δικαιοσύνη, την αλήθεια, την ομορφιά, το κοινό καλό, την αγάπη.
Η ελευθερία συνυπάρχει με τη συνειδητότητα της, την υπευθυνότητα και τη δημιουργικότητα.
Η δε συνείδησή μας, που είναι η αντίληψη των αρχών της ηθικής, μάς βοηθά στο να αναγνωρίζουμε το καλό πέρα από το προσωπικό όφελος και είναι η αρχή της υπευθυνότητας.
Υπάρχουν όμως και άτομα που μεθοδεύουν τη φυγή τους από την ελευθερία και αυτό γιατί η ελευθερία ταυτίζεται με την προσωπική ευθύνη του ατόμου.
Ας μην ξεχνάμε ότι η Ζωή και η Ελευθερία είναι οι βασικές αξίες της ύπαρξής μας. Η ζωή αποτελεί τη φυσική μας διάσταση, ενώ η ελευθερία την ηθική μας διάσταση. Μεταξύ των δύο πρέπει να υπάρχει αρμονία γιατί το ένα δίχως το άλλο δεν μπορεί να υπάρξει.
Σπύρος Μεταξάς Ψυχίατρος - Ψυχοθεραπευτής